İlişiksizlik Belgesinde Yeni Dönem: Uzun Süren İnşaatlarda SGK Fark Primi Düşüyor
Başladığı yıldan sonraki yıllarda biten özel nitelikteki inşaatlarda, asgari işçilik hesabına esas birim maliyet bedeli artık inşaatın başladığı yıl ile bittiği yıl arasındaki tüm yılların aritmetik ortalaması olarak alınır (bittiği yıl hariç). Eski uygulamada yalnızca "bir önceki yılın" bedeli kullanılıyordu. Geçmiş yılların bedelleri daha düşük olduğundan, bu değişiklik çok yıllı inşaatlarda bildirilmesi gereken işçiliği ve dolayısıyla fark prim borcunu düşürür. Değişiklik 16.05.2026 itibarıyla yürürlüktedir.
Neden böyle bir genelgeye ihtiyaç duyuldu?
16.05.2026 tarihli ve 33255 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği (SSİY) değişikliği, ilişiksizlik belgesi ve asgari işçilik araştırmasına ilişkin bazı esasları yeniden belirledi. SGK da bu yönetmelik değişikliğini uygulamaya geçirmek için, "İlişiksizlik Belgesi" konulu 2011/13 sayılı Genelge'yi 2026/16 sayılı Genelge ile (26.06.2026) güncelledi. Genelge yeni bir hak getirmiyor; yönetmelikle değişen hesap yöntemini, terminolojiyi ve geçiş kurallarını sahaya indiriyor.
En önemli değişiklik: Birim maliyet artık "ortalama" üzerinden
| Konu | ÖNCEKİ DURUM | YENİ DURUM (16.05.2026'dan itibaren) |
|---|---|---|
| Çok yıllı inşaatta birim maliyet | İnşaatın bittiği yıldan bir önceki yılın birim maliyet bedeli esas alınırdı. | İnşaatın başladığı yıl ile bittiği yıl arasındaki tüm yılların (bittiği yıl hariç) birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalaması esas alınır. |
| Süreç adı | "Ön değerlendirme" | "Araştırma işlemi" (bölüm başlığı: Araştırma İşlemi ve İlişiksizlik Belgesi Verilmesi Süreci) |
| Terimler | "bina maliyeti", "özel bina inşaatı" | "inşaat maliyeti", "özel nitelikteki inşaat işi" |
Not: 1 yılda veya başladığı yıldan sonraki ilk yılda biten inşaatlarda hesap pratikte değişmez; fark, esas olarak iki yıldan uzun süren işlerde ortaya çıkar.
Sayısal örnek: Fark primi nasıl azalıyor?
III-B sınıfı bir inşaata 17.02.2023'te başlanmış, 16.05.2026'da tamamlanmış olsun (Genelge örneği):
- 2023 birim maliyet: 9.000 TL/m²
- 2024 birim maliyet: 14.400 TL/m²
- 2025 birim maliyet: 18.200 TL/m²
Eski yöntem: bir önceki yıl olan 2025 bedeli → 18.200 TL/m²
Yeni yöntem: (9.000 + 14.400 + 18.200) ÷ 3 → 13.866,66 TL/m²
Birim maliyet ≈ %24 düşüyor. Maliyet düştüğü için "bildirilmesi gereken asgari işçilik" ve buna bağlı fark prim borcu da aynı oranda azalır. İşveren açısından doğrudan nakit avantajı bu kalemde doğar.
İşveren için kritik soru: Geçmiş işler ne olacak?
Genelge, yürürlük tarihi olan 16.05.2026'yı bir eşik olarak kullanıyor:
- 16.05.2026 ve sonrasında biten inşaatlar → yeni (ortalama) yöntem uygulanır.
- 16.05.2026'dan önce bitmiş ama henüz araştırması yapılmamış ya da fark prim borcu idari aşamada kesinleşmemiş (itiraz süresi dolmamış / ödenmemiş) işler → yeni yöntemle yeniden hesaplanır. Bu işverenler değişiklikten geçmişe dönük yararlanabilir.
- İki yıldan uzun sürmüş ve borcu 16.05.2026 ve sonrasında kesinleşen işlerde, ilk araştırma iptal edilip ortalama yöntemiyle yeniden yapılır.
- Borcu 16.05.2026'dan önce kesinleşmiş (ödenmiş veya itiraz süresi geçmiş) işverenler bu avantajdan yararlanamaz; sonradan yeniden hesap talebi reddedilir.
Pratik sonuç: Elinde tebliğ edilmiş ama henüz kesinleşmemiş bir fark prim borcu olan işveren, itiraz süresi dolmadan ünitesine başvurarak yeniden (ortalama yöntemiyle) hesaplama talep edebilir.
Diğer önemli değişiklikler
- İhale işlerinde erken araştırma: Geçici kabul noksansız yapılmış ancak toplam istihkak henüz bildirilmemişse, işverenin talebiyle ödenen hakediş üzerinden araştırma yapılabilir; ilişiksizlik belgesi ise toplam istihkak bildirilince düzenlenir.
- Birleştirilmiş dosyalar: Birden fazla ruhsatı, farklı yapı sınıfı/işçilik oranı olan ve SSİY md.27 kapsamında birleştirilen özel inşaatlarda, her ruhsat için ayrı ayrı araştırma yapılıp toplam karşılaştırılır.
- Atıl işyerleri: Kapanmadığı hâlde en az iki yıl sigortalı çalıştırılmayan özel inşaat işyerlerinde ünitece re'sen araştırma yapılır (SSİY md.111/10).
- Birim maliyet boşluğu: İlgili yıla ait birim maliyet bedeli yoksa, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile yazışılarak belirlenir.
İşveren ve mali müşavir için kontrol listesi
- İki yıldan uzun süren ve son dönemde biten/biten bir inşaatınız varsa, fark prim hesabının ortalama yönteme göre yapıldığını teyit edin.
- Tebliğ edilmiş ama kesinleşmemiş bir fark prim borcunuz varsa, itiraz süresi içinde yeniden hesaplama talep edip etmeyeceğinizi değerlendirin.
- Yıllara göre Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yapı yaklaşık birim maliyet bedellerini ve yapı sınıf/grubunuzu doğrulayın.
- Birden fazla ruhsatlı projelerde dosya birleştirme şartlarını (SSİY md.27: bitişik parsel, ilk işten itibaren altı ay içinde talep, sigortalıların karışması) gözden geçirin.
Yasal dayanak
SGK Genelgesi 2026/16 (26.06.2026) — 2011/13 sayılı "İlişiksizlik Belgesi" Genelgesi'nde değişiklik.
Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği — 16.05.2026 tarih ve 33255 sayılı R.G. ile değişik; özellikle md.27 (dosya birleştirme) ve md.111 (re'sen araştırma).
5510 sayılı Kanun md.85, 88 ve 89 (asgari işçilik, gecikme cezası ve zammı).
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki/mali danışmanlık niteliği taşımaz. Somut başvurularda yürürlükteki mevzuat ve ünitenizin uygulaması esas alınmalı, gerektiğinde uzman görüşü alınmalıdır.